PSK Clinic คลินิกสุขภาพทางเพศ บริการตรวจรักษาและให้คำปรึกษา

บริการที่เกี่ยวข้อง

ป้ายกำกับ

เผลอเสี่ยงโดยไม่ตั้งใจ ยา PEP ช่วยได้ ภายใน 72 ชั่วโมง

ความเสี่ยงแบบไม่ได้ตั้งใจ สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน

ชีวิตของเรามักเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน บางครั้งสิ่งที่เราไม่เคยคิดว่าจะเกิดขึ้นกับตัวเอง กลับเกิดขึ้นจริงๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพและความปลอดภัยทางเพศ หลายคนอาจเคยประสบกับสถานการณ์ที่ทำให้ต้องตกใจและกังวล เช่น ถุงยางอนามัยแตกระหว่างมีเพศสัมพันธ์ การมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันในขณะที่มึนเมาจากแอลกอฮอล์หรือสารเสพติด หรือแม้แต่อุบัติเหตุที่ไม่คาดคิดในสถานพยาบาล เช่น ถูกเข็มฉีดยาที่มีเลือดปนเปื้อนตำโดนบังเอิญ เป็นต้น

สถานการณ์เหล่านี้อาจทำให้คุณรู้สึกตื่นตระหนก กลัว และไม่รู้ว่าควรทำอย่างไร แต่ปัจจุบันวงการแพทย์ได้พัฒนายาที่เรียกว่า PEP (Post-Exposure Prophylaxis) หรือ ยาป้องกันหลังสัมผัสเชื้อ HIV ซึ่งสามารถช่วยลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ HIV ได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากเริ่มใช้ยาได้ทันท่วงที

ประเด็นสำคัญที่ต้องจำไว้คือ การเริ่มต้นรับประทานยา PEP จะต้องเริ่มภายใน 72 ชั่วโมง (3 วัน) หลังจากเกิดเหตุการณ์ที่มีความเสี่ยง ยิ่งเริ่มเร็วเท่าไหร่ โอกาสในการป้องกันการติดเชื้อก็จะยิ่งสูงมากขึ้นเท่านั้น โดยเฉพาะหากกินยาภายใน 24-48 ชั่วโมงแรก จะช่วยเพิ่มโอกาสในการป้องกันได้อย่างมีประสิทธิผลสูงสุด

วันนี้เราจึงอยากพาคุณไปทำความรู้จักกับยา PEP อย่างละเอียด เพื่อให้คุณมีความรู้และความพร้อมในการดูแลตัวเอง รวมถึงคนที่คุณรักได้อย่างถูกต้องและทันท่วงทีเมื่อเผชิญกับสถานการณ์ที่ไม่คาดคิด

ยา PEP คืออะไร ช่วยอะไรคุณได้บ้าง

ยา PEP คืออะไร

ยา PEP ย่อมาจาก Post-Exposure Prophylaxis แปลเป็นไทยให้เข้าใจง่ายว่า “การป้องกันหลังจากสัมผัสเชื้อ” เป็นยาต้านไวรัส HIV ที่ใช้กินหลังจากเกิดความเสี่ยงที่อาจได้รับเชื้อ HIV เพื่อป้องกันไม่ให้ไวรัสเข้าสู่ร่างกายและแพร่กระจายไปยังเซลล์ต่างๆ จนทำให้เกิดการติดเชื้อถาวร

ยา PEP เป็น “ยาต้าน HIV ฉุกเฉิน” ที่ต้องกินต่อเนื่องเป็นเวลา 28 วันจนหมด ไม่ใช่กินเพียงครั้งเดียว โดยกลไกการทำงานของยาคือเข้ายับยั้งไม่ให้เกิดการเพิ่มจำนวนของไวรัส HIV และแพร่กระจายภายในร่างกาย ซึ่งหากเริ่มกินยาเร็วตามที่เกณฑ์กำหนด (ภายใน 72 ชั่วโมง) ยาจะสามารถหยุดยั้งการติดเชื้อได้ก่อนที่ไวรัสจะฝังตัวในเซลล์ของเราอย่างถาวร

สิ่งที่ยา PEP สามารถป้องกันได้ และป้องกันไม่ได้

สิ่งที่ยา PEP ป้องกันได้

  • ลดความเสี่ยงการติดเชื้อ HIV ได้สูงถึง 84-89% หากเริ่มกินภายใน 72 ชั่วโมงหลังเจอความเสี่ยง
  • ยิ่งเริ่มกินเร็วเท่าไหร่ ประสิทธิภาพในการป้องกันก็ยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น
  • เป็นทางเลือกในการดูแลสุขภาพหลังเกิดเหตุการณ์ไม่คาดคิด

สิ่งที่ยา PEP ป้องกันไม่ได้

ทำไมต้องกินยาภายใน 72 ชั่วโมง

คำว่า ยา PEP กินภายใน 72 ชั่วโมง มาจากการศึกษาทางการแพทย์ที่พบว่า ไวรัส HIV ใช้เวลาประมาณ 72 ชั่วโมงในการเข้าสู่เซลล์เม็ดเลือดขาวและเริ่มแพร่กระจาย หากเริ่มยาก่อนที่ไวรัสจะฝังตัวในเซลล์ ยาจะสามารถหยุดยั้งกระบวนการดังกล่าวได้

ยิ่งเร็ว ยิ่งลดความเสี่ยงได้มาก

ลองจินตนาการง่ายๆ ว่าเชื้อ HIV เปรียบเหมือนผู้บุกรุกที่กำลังพยายามจะเข้ามาในบ้าน (ร่างกาย) ของคุณ ยา PEP ก็เหมือนกับการรีบปิดประตูและสลักกุญแจทันทีที่คุณรู้ว่ามีอันตราย หากคุณทำได้ทันก่อนที่ผู้บุกรุกจะเข้ามาถึง คุณก็ปลอดภัย แต่ถ้าปล่อยให้ผู้บุกรุกเข้ามาตั้งหลักปักฐานในบ้านเรียบร้อยแล้ว การมาปิดประตูทีหลังก็สายเกินไปแล้ว

ดังนั้นอย่าให้ความกลัวหรือความอึดอัดใจมาเป็นอุปสรรคต่อการดูแลสุขภาพของตัวเอง หลายคนยังลังเลที่จะไปพบแพทย์ เพราะกังวลว่าจะถูกมองด้วยสายตาที่ไม่ดี หรือไม่รู้ว่าจะเริ่มต้นพูดอย่างไร แต่ความจริงแล้ว ยิ่งคุณตัดสินใจไปพบแพทย์ได้เร็วเท่าไหร่ โอกาสที่จะช่วยปกป้องตัวเองจากการติดเชื้อก็จะยิ่งมากขึ้นเท่านั้น

สิ่งที่คุณควรทำทันทีหลังเผลอเสี่ยง

หากคุณเพิ่งผ่านสถานการณ์ที่อาจเสี่ยงต่อการติดเชื้อ HIV และกำลังสงสัยว่า ควรทำอย่างไรหลังเสี่ยง HIV คือตั้งสติ และรีบดำเนินการตามขั้นตอนต่อไปนี้

  1. ประเมินความเสี่ยงเบื้องต้น: พิจารณาว่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นมีความเสี่ยงสูงมากน้อยเพียงใด เช่น มีการสัมผัสเลือด น้ำอสุจิ สารคัดหลั่งจากช่องคลอด หากไม่แน่ใจ ให้รีบไปปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงอย่างถูกต้อง
  2. ติดต่อคลินิกหรือโรงพยาบาล: โทรสอบถามหรือเดินทางไปยังคลินิกที่ให้บริการยา PEP  
  3. ตรวจเลือดก่อนเริ่มยา: ตรวจเอชไอวี เพื่อยืนยันว่าคุณยังไม่ติดเชื้อ ก่อนเริ่มกินยา PEP และอาจตรวจหาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ ร่วมด้วย
  4. เริ่มยา PEP ให้เร็วที่สุด: หากแพทย์ประเมินว่าคุณมีความเสี่ยงที่จะต้องกินยา แพทย์จะจ่ายยา PEP พร้อมคำแนะนำในการกินยาและนัดหมายตรวจเลือดเพื่อติดตามผลหลังจากทานยาหมด

การกินยา PEP ส่งผลกับการใช้ชีวิตประจำวันไหม

การกินยา PEP อย่างต่อเนื่องอาจฟังดูน่ากังวลสำหรับหลายคน แต่ในความเป็นจริง ผู้กินยาส่วนใหญ่สามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ แม้จะมีผลข้างเคียงของยา PEP บ้างก็ตาม

ยา PEP มีผลข้างเคียงอะไรบ้าง

ผลข้างเคียงที่พบได้บ่อยในช่วงแรกๆ ของการกินยา PEP ได้แก่

  • คลื่นไส้ อาเจียน: เป็นอาการที่พบบ่อยที่สุด มักเกิดในช่วงแรกของการกินยา และจะค่อยๆ ดีขึ้นเมื่อร่างกายปรับตัว การกินยาหลังอาหารช่วยลดอาการนี้ได้
  • เวียนหัว มึนศีรษะ: อาจรู้สึกมึนศีรษะเล็กน้อย ในช่วงแรกของการกินยา 
  • อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย: รู้สึกเหนื่อยง่ายกว่าปกติ ควรพักผ่อนให้เพียงพอและหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ใช้แรงมากเกินไป
  • ท้องเสียหรือปวดท้อง: พบได้บ้างในบางคน ไม่รุนแรง สามารถบรรเทาได้โดยการดื่มน้ำมากๆ และหลีกเลี่ยงอาหารที่ระคายเคืองกระเพาะ

ผลข้างเคียงเหล่านี้มักจะหายไปภายใน 1-2 สัปดาห์เมื่อร่างกายปรับตัวได้ หากมีอาการรุนแรงหรือไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อปรับเปลี่ยนยาหรือขอคำแนะนำเพิ่มเติม

ดูแลตัวเองอย่างไรระหว่างกินยา PEP

การทำงาน: สามารถทำงานได้ตามปกติ หากรู้สึกอ่อนเพลียมาก อาจขอพักเพิ่มเติม หลีกเลี่ยงงานที่ต้องใช้แรงมากในช่วงสัปดาห์แรก ไม่จำเป็นต้องลาป่วยเป็นเวลานาน 

การดื่มแอลกอฮอล์: ควรงดแอลกอฮอล์หรือลดปริมาณการดื่ม เพราะอาจเพิ่มการทำงานของตับและทำให้ผลข้างเคียงรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะอาการคลื่นไส้และเวียนหัว หากต้องดื่มควรดื่มในปริมาณน้อยและไม่ควรดื่มพร้อมกับยา

การมีเพศสัมพันธ์ระหว่างกินยา: สามารถมีได้แต่ต้องใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง เพราะในระหว่างที่กินยา PEP คุณยังไม่รู้สถานะการติดเชื้อที่แน่ชัด การใช้ถุงยางจะช่วยป้องกันทั้งตัวคุณและคู่นอน นอกจากนี้ ยา PEP ไม่ได้ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ

การขอรับยา PEP คือการดูแลตัวเอง ไม่ใช่เรื่องน่าอาย

ปัจจุบันยังคงมีทัศนคติเกี่ยวกับการตีตราเรื่องเพศและการติดเชื้อ HIV อยู่มาก ทำให้หลายคนรู้สึกอายหรือกลัวที่จะไปพบแพทย์เมื่อเกิดความเสี่ยง แต่การขอรับยา PEP ไม่ใช่เรื่องน่าละอาย ตรงกันข้าม การ ดูแลสุขภาพทางเพศ อย่างรับผิดชอบคือการแสดงถึงความใส่ใจในตัวเองและคนรอบข้าง

ลด Stigma เริ่มต้นจากตัวเรา: การตีตราตัวเองหรือคนอื่นเรื่องความเสี่ยงทางเพศไม่ได้ช่วยแก้ปัญหา แต่กลับทำให้คนไม่กล้าเข้าถึงบริการสุขภาพที่จำเป็น การพูดถึงเรื่องนี้อย่างเปิดกว้างและไม่ตัดสินจะช่วยให้ทุกคนกล้าที่จะดูแลตัวเองมากขึ้น

สุขภาพกายและสุขภาพใจเชื่อมโยงกัน: ความวิตกกังวลหลังเกิดความเสี่ยงสามารถส่งผลกระทบต่อสุขภาพจิตได้อย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นความเครียด นอนไม่หลับ หรือความวิตกกังวลที่รบกวนชีวิตประจำวัน การได้รับยา PEP และการติดตามผลอย่างถูกต้องจะช่วยลดความกังวลและทำให้คุณมีความสบายใจมากขึ้น

สร้าง Safe Space: PSK Clinic ให้บริการจ่ายยา PEP พร้อมสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้กับทุกคน คุณจะได้รับการดูแลอย่างเป็นมิตร ไม่ถูกตัดสิน และรักษาความลับอย่างเคร่งครัด ไม่ว่าคุณจะเป็นใคร มีเพศวิถีแบบไหน หรืออยู่ในสถานการณ์ใดก็ตาม

ยา PEP คือกุญแจสำคัญที่ให้คุณป้องกันตัวเองได้ทันท่วงที

ยา PEP เป็นเครื่องมือสำคัญในการป้องกันการติดเชื้อ HIV หลังเกิดความเสี่ยง สิ่งที่ต้องจำคือ เวลาเป็นสิ่งสำคัญที่สุด หากคุณเพิ่งผ่านสถานการณ์ที่มีความเสี่ยง อย่ารอช้า รีบไปพบแพทย์เพื่อกินยาภายใน 72 ชั่วโมง ยิ่งเร็วยิ่งดี